تریگرپوینت چیست و چگونه باعث دردهای ارجاعی در بدن می‌شود؟

مقدمه

گاهی فرد در نقطه‌ای از بدن درد احساس می‌کند، اما منشأ واقعی درد در جای دیگری قرار دارد. برای مثال ممکن است شخص از درد در ناحیه شقیقه یا پشت چشم شکایت داشته باشد، در حالی که منشأ اصلی درد در عضله تراپزیوس یا استرنوکلیدوماستوئید در گردن است. این پدیده که در کلینیک‌های درمان دستی بسیار دیده می‌شود، اغلب به دلیل وجود تریگرپوینت‌های میوفاشیال (Myofascial Trigger Points) است.
تریگرپوینت‌ها یکی از شایع‌ترین منابع دردهای عضلانی-اسکلتی هستند و شناخت دقیق آن‌ها برای ماسورها، فیزیوتراپیست‌ها و درمانگران دستی اهمیت زیادی دارد.

تریگرپوینت چیست؟

تریگرپوینت یک نقطه بسیار حساس در داخل یک باند سفت عضله (Taut Band) است که با فشار دادن آن، درد موضعی یا درد ارجاعی ایجاد می‌شود.
در واقع در این نقاط، گروهی از فیبرهای عضلانی در حالت انقباض پایدار باقی می‌مانند و قادر به بازگشت کامل به حالت استراحت نیستند.
ویژگی‌های بالینی تریگرپوینت شامل موارد زیر است:
وجود باند سفت در عضلهحساسیت شدید به لمسایجاد درد موضعی یا درد ارجاعیکاهش دامنه حرکتی عضلهگاهی ایجاد پاسخ پرشی عضله

مکانیسم ایجاد تریگرپوینتیکی از نظریه‌های پذیرفته‌شده در مورد ایجاد تریگرپوینت، نظریه بحران انرژی (Energy Crisis Theory) است.
طبق این نظریه، در محل تریگرپوینت چند اتفاق هم‌زمان رخ می‌دهد:
آزاد شدن بیش از حد استیل‌کولین در اتصال عصبی-عضلانیانقباض مداوم فیبرهای عضلانیکاهش جریان خون موضعیکاهش اکسیژن‌رسانی به بافتتجمع مواد متابولیک مانند لاکتات و برادی‌کینیناین وضعیت باعث تحریک گیرنده‌های درد و ایجاد یک چرخه معیوب درد – اسپاسم – کاهش خون‌رسانی می‌شود.

تفاوت تریگرپوینت فعال و غیرفعال

تریگرپوینت فعال (Active Trigger Point)تریگرپوینت فعال باعث درد خودبه‌خودی می‌شود و بیمار بدون لمس نیز درد را احساس می‌کند. این نوع تریگرپوینت اغلب باعث درد ارجاعی مشخص در نقاط دیگر بدن می‌شود.
برای مثال:
تریگرپوینت عضله Upper Trapezius می‌تواند باعث سردرد در ناحیه شقیقه شود.
تریگرپوینت نهفته (Latent Trigger Point)در این حالت نقطه دردناک وجود دارد اما فقط در زمان لمس یا فشار درد ایجاد می‌شود. این نوع تریگرپوینت ممکن است باعث:
خشکی عضله، محدودیت حرکت و خستگی عضلانی شود.

درد ارجاعی (Referred Pain)یکی از ویژگی‌های مهم تریگرپوینت‌ها ایجاد درد ارجاعی است.
درد ارجاعی به معنای دردی است که در فاصله‌ای دورتر از محل واقعی آسیب احساس می‌شود. علت این پدیده به نحوه پردازش سیگنال‌های درد در سیستم عصبی مرکزی مربوط می‌شود.
هر عضله دارای الگوی مشخص درد ارجاعی است. برای مثال:
عضله Sternocleidomastoid → درد در پیشانی یا پشت چشمعضله Levator Scapulae → درد در گردن و لبه داخلی کتفعضله Gluteus Medius → درد در لگن و قسمت خارجی ران

عوامل ایجاد تریگرپوینت

چند عامل رایج می‌توانند باعث ایجاد تریگرپوینت شوند:
وضعیت بدنی نامناسب (Postural Dysfunction)استفاده بیش از حد از عضله (Overuse)استرس و تنش عضلانیآسیب یا ضربهکمبود فعالیت بدنیاختلالات بیومکانیکی مفاصلنشستن طولانی پشت میز یا استفاده مداوم از موبایل از شایع‌ترین عوامل ایجاد تریگرپوینت در عضلات گردن و شانه هستند.

نقش ماساژ در درمان تریگرپوینتماساژ درمانی یکی از مؤثرترین روش‌های غیرتهاجمی برای درمان تریگرپوینت‌ها محسوب می‌شود.
چند مکانیسم مهم در این فرآیند نقش دارند:
افزایش جریان خونفشار و تکنیک‌های دستی باعث افزایش پرفیوژن بافتی و بهبود اکسیژن‌رسانی می‌شوند.
کاهش تنش عضلانیماساژ باعث کاهش فعالیت بیش‌ازحد صفحه انتهایی عضله می‌شود.
تحریک گیرنده‌های عصبیتحریک گیرنده‌های مکانیکی در عضله می‌تواند باعث کاهش سیگنال‌های درد در سیستم عصبی شود.
بازگشت طول طبیعی عضلهبا کاهش اسپاسم موضعی، فیبرهای عضلانی می‌توانند به طول طبیعی خود بازگردند.

منابع علمی:

Simons DG, Travell JG, Simons LS. Myofascial Pain and Dysfunction: The Trigger Point Manual.
Gerwin RD. Classification, epidemiology, and natural history of myofascial pain syndrome. Current Pain and Headache Reports.
Dommerholt J, Fernández-de-las-Peñas C. Trigger Point Dry Needling.
Shah JP et al. Biochemicals associated with pain and inflammation in trigger points. Journal of Applied Physiology.